Photos

Photographer's Note

Co pozostało po Żydach w naszej małej ojczyźnie? Pewnie nikt się nawet nad tym nie zastanawiał, bo i po co? Mnie wciąż nurtuje to pytanie. Przecież Żydzi kilkanaście lat temu żyli w Bolesławiu, Olkuszu, Sławkowie, Wolbromiu i tworzyli wspaniałą kulturę, której rozwój przerwały dwie wojny. Dziś po Żydach pozostały stare, zaniedbane cmentarze, a na nich poprzewracane macewy.

W Krzykawce jest taki cmentarz, ale w odróżnieniu od innych, jest dobrze zachowany, zadbany i zaskakuje porządkiem. A to za sprawą starszego pana, który mieszka obok cmentarza i który go dogląda. Za datę powstania cmentarza uznaje się rok 1924, jednak w aktach widnieje data 1907, kiedy to wykupiono ziemię pod cmentarz od K. Gaszyńskiego. Najstarszy nagrobek pochodzi z 1904 roku. Daty na nagrobkach podawano według kalendarza żydowskiego. Zdarza się, że rok nie jest podany wprost, aby go odczytać trzeba zsumować wartości liczbowe cytatu biblijnego. Cmentarz został założony przez Żydowską Gminę Wyznaniową. Kamieniarzami byli między innymi Kisner z Będzina, Alter Mark. Ludzie powiadają, że kamieniarzem był także pewien Polak, ale w obawie o życie pracę wykonywał anonimowo. Napis na bramie wejściowej wskazuje, że w 1966 roku cmentarz odnowił Daniel Ladnsmann.


Dla Żydów z Izraela cmentarz jest Domem Życia, otaczają go szczególnym szacunkiem. W Polsce kiełkuje dopiero zainteresowanie pozostałościami po Żydach. Ludzie porzucają stereotypowe myślenie o tym narodzie, otwierają się, chcą wymazać z pamięci haniebną przeszłość i pokazać się z jak najlepszej strony. Przykładem takiego podejścia może być zaangażowanie Urzędu Gminy w utrzymanie porządku na cmentarzu Żydowskim w Krzykawce. Teren cmentarza jest utrzymany i zabezpieczony przed profanacją, ogrodzony murem i oczyszczony z zarośli. Planuje się remont drogi dojazdowej oraz budowę parkingu, jak również prace porządkowe na samym cmentarzu. Spowodowane jest to być może coraz większym zainteresowaniem innych narodów pozostałościami po Żydach. Przedstawiciele narodu izraelskiego wracają do miejsc swoich przodków, w 2003 roku cmentarz odwiedził sam ambasador Izraela w Polsce Szewach Weiss.

Z szacunku do kultury żydowskiej, historii i tradycji powinniśmy dbać o ten malutki cmentarzyk. Bo kto się nim zajmie, jak nie my?


Postanowiłam przekonać się jak wygląda teraz, jeszcze przed planowanymi pracami. Miałam pewne problemy z dotarciem na miejsce. Szłam drogą usypaną piachem, dookoła łąki, pola, parę domów... Ciepłe promienie słońca padały mi na twarz. Czasami z lekka zawiał wiatr unosząc delikatnie piasek z drogi. Kiedy moim oczom ukazał się mały czerwony domek, a tuż obok wysokie drzewa otoczone starym murem, byłam pewna, że dotarłam na miejsce. Z mocno bijącym sercem stanęłam przed bramą. Pchnęłam bramę i weszłam na teren cmentarza. Moim oczom ukazało się kilkanaście macew o różnych proporcjach - jedne wysokie i smukłe, inne szerokie i niskie. Wrażenie było niesamowite. Nagrobki zostały wykonane z piaskowca, płyt kamiennych lub betonowych. Większość macew ma postać pionowo ustawionej płyty o prostokątnym lub półkolistym zakończeniu, pokrytej inskrypcją. Kilka dodatkowo zdobionych jest płaskorzeźbą. Napisy na nagrobkach są w języku hebrajskim i zawierają: imię zmarłego, imię ojca, datę śmierci, czasami pogrzebu, pochwałę zmarłego - jego zalety i dobre uczynki. Na kilku macewach widoczne są pewne obrazy, które symbolizują cechy zmarłego, zasługi, wskazują pozycję i rolę. Na przykład dłonie w geście kapłańskim dotyczą pochodzenia zmarłego, w tym przypadku chodzi o męskiego potomka rodu kapłańskiego; dzbanek i misa odnoszą się także do pochodzenia i wskazują na męskiego potomka rodu lewickiego; zwierzęta wskazują na imiona - lew znaczy Juda, Ryba - Fiszł, ptak - Cipora, niedźwiedź - Ber; symbol księgi oznacza uczynność, znajomość Tory; dwa gołębie - zgodność małżeńską; świecznik o nieparzystej liczbie ramion - kobietę; kwiat róży - imię Szoszana. Z płaskorzeźbionych symboli - mimo ich wieloznaczności - można dowiedzieć się bardzo wiele. Cmentarz kryje w sobie tajemnice, bogatą historię narodu żydowskiego. Warto się w nią zagłębić. Swoją wędrówkę śladami historii zakończę słowami, które wypowiedział Szewach Weiss: "Patrząc na macewy czuje się, że ślad życia Żydów na ziemiach polskich jest nie do zatarcia..." I nie próbujmy tego zniszczyć!

tekst & zdjęcia: Monika Sienkiewicz

Więcej informacji o historii Żydów w Sławkowie znajdziesz tutaj:
Polecamy też lekturę książki autorstwa Magdaleny Cyankiewicz, Leszka Hońdo, Dariusza Rozmusa, Marty Rozmus, Włodzimierza Starościaka: "Cmentarze żydowskie w Sławkowie i Dąbrowie Górniczej"
Po ostatnich zmianach administracyjnych cmentarz w Krzykawce znajduje się na terenie gminy Bolesław (woj. małopolskie), przy ul. Podgórskiej 72.

tedesse has marked this note useful

Photo Information
  • Copyright: Monika Sienkiewicz (NioniaMonia) Silver Star Critiquer/Silver Note Writer [C: 30 W: 0 N: 43] (684)
  • Genre: Places
  • Medium: Black & White
  • Date Taken: 2006-08-12
  • Categories: Ruins
  • Exposure: f/5.1, 1/15 seconds
  • More Photo Info: view
  • Photo Version: Original Version
  • Date Submitted: 2008-05-20 3:41
Viewed: 1369
Points: 8
Discussions
  • None
Additional Photos by Monika Sienkiewicz (NioniaMonia) Silver Star Critiquer/Silver Note Writer [C: 30 W: 0 N: 43] (684)
View More Pictures
explore TREKEARTH